De Blauwpoort

Het Blauwpoort terrein – aan het einde van de Stalstraat – behoorde bij het kasteel Batestein, vanaf ongeveer 1370 de residentie van de Heren van Vianen. De naam Stalstraat zegt het eigenlijk al: hier stonden de stallen van het kasteel. Al op de plattegrond van Van Deventer uit ongeveer 1540 staan hier ‘stabulae’ (stallen) aangegeven. Het terrein stond ook bekend als de ‘pikeurshof’. Behalve stallen bevonden zich hier ook de tuinen van Batestein, met name de groentetuinen.

Type Monumentaal groen
Subtype Kasteeltuin
Status Rijksmonument
Oorspronkelijke functie Kasteeltuin

Huidige functie 
Bron: Open Monumentendag

 

Moestuin

 

 

 

Tekst spreekrecht 11 maart 2014

College, dames en heren van de raad.

 

Vorig jaar heeft de Historische Vereniging ‘Het Land van Brederode’ in haar ledenvergadering het standpunt ingenomen dat zij tegen woningbouw is op het terrein van de Blauwpoort.

Tijdens de forumavond, kwam dit niet goed uit de verf. Er werd vooral gesproken over het eventuele bouwplan. Dat is voor ons geen punt van discussie. Wij hebben als vereniging de doelstelling: het behoud van de monumenten, het bewaken van het beschermde erfgoed en de kennis daarover te verspreiden.

Het terrein Blauwpoort is onderdeel van het beschermd stadsgezicht en men heeft veel moeten doen om dat predikaat te krijgen. Als wij daar nu niet zorgvuldig mee omgaan dan gaat de historische kwaliteit van dit erfgoed, voor eeuwig verloren.

Ik wil even met u terug in de geschiedenis rond het jaar 1969 ten tijde van het bestuur van burgemeester Beelaarts van Blokland. Er werd een nieuw bestemmingsplan voor het centrum van Vianen gepresenteerd. De hele binnenstad zou hierbij op de schop gaan. Het eeuwenoude stratenplan zou daarbij op een rampzalige manier gewijzigd en bedorven worden. Toen kwam er een groep burgers in actie, die ervoor heeft gezorgd dat Vianen beschermd stadsgezicht kreeg, waardoor de binnenstad werd gered. Men richtte de BV Vrijstad op en inwoners van Vianen legden geld in om historische panden te laten restaureren. Hiermee wil ik u laten inzien dat er onherstelbare fouten gemaakt kunnen worden wat betreft de historische binnenstad van Vianen. En tevens hoezeer het behoud van het erfgoed, de inwoners van Vianen aan het hart gaat.

De situatie van het terrein van de Blauwpoort is vrijwel onveranderd gebleven. In de structuur en het stratenplan van Vianen is deze tuin op elke stadsplattegrond herkenbaar vanaf de eerste kaart van Van Deventer uit 1565 en die van Blau uit 1645 t/m de kadastrale kaart uit 1822. Met woningbouw veegt men voor altijd dit unieke stuk grond van de kaart en onttrekt het aan de belevingswereld van zowel volwassenen als van kinderen.

In 2013 werd in het toenmalige bestemmingsplan voorgesteld om er een stadsboerderij te stichten. Dat zou een aanwinst zijn voor Vianen. Uit de samenleving hebben wij meerdere suggesties gekregen voor het terrein van de Blauwpoort. Het aanleggen van een historische tuin of een biologische groenten en kruidentuin met een restaurant, een oranjerie, een expositie ruimte en een winkel voor producten uit de tuinen. Het is een uitstekend gebied voor toeristische attracties. Men kan dan eveneens verwijzen naar de historische achtergronden van dit gebied. Denk hierbij aan de inrichting van het historische terrein van Amaliastein.

Op het terrein Blauwpoort bevonden zich de pikeurshof en het stallencomplex van het kasteel Batestein. Op de plek van de vroegere paardenstallen staan nu een woning en schuren. Deze zijn vanwege hun hoge ouderdom, van cultuurhistorische waarde. Deze gebouwen kunnen gerestaureerd worden. De bouwtoezichtelijke hoogte-eisen, die hiervoor nodig zijn, kunnen net zo goed een struikelblok zijn voor woningen als voor een stadsboerderij.

Met alle respect voor de PKN, die dit gebied heeft geërfd en nu de eigenaar is van de Blauwpoort, waarom voelt de PKN zich niet verantwoordelijk voor het behoud van dit Viaanse erfgoed en maken het tot iets waarvan alle inwoners van Vianen kunnen genieten? Is er overigens geen sprake van een raadsbesluit dat heeft bepaald dat er alleen gebouwd zou kunnen worden als er een totaalvisie is voor het Hofplein en het terrein Blauwpoort. Of is dit al achterhaald?

Wij organiseren nu een cursus Vianologie, waarbij de historische belangen en waarden zichtbaar worden. Onlangs is onze vereniging benaderd om vorm te geven aan een jeugdversie van deze cursus. Wat moeten wij de kinderen vertellen als we bij het oude kasteelterrein van de Brederodes komen en het historische karakter ervan verloren is gegaan door woningbouw? Helaas, hier is niet veel meer te zien van het oorspronkelijke kasteelterrein. Men heeft destijds besloten dat hier huizen gebouwd moesten worden. Dat was blijkbaar de makkelijkste en goedkoopste oplossing voor het onderhoud van dit historische erfgoed van Vianen.

Leden van de raad, door nu een besluit te nemen over de toekomst van dit belangrijke historische gebied, bindt u de handen van de toekomstige raad, die later het formele besluit over een bestemmingswijziging zal moeten nemen. 

Op grond hiervan verzoeken wij u de beslissing hierover uit te stellen, zodat er meer onderzoek gedaan kan worden naar andere, meer interessante bestemmingen voor dit gebied, waarbij het historische karakter gehandhaafd blijft.

De raad heeft inmiddels de PKN een bouwvergunning toegekend. De raad adviseert de PKN in overleg te treden met het bestuur van de historische vereniging ‘Het Land van Brederode’, over de verdere ontwikkelingen.

 

 

Zie ook: Brochure bouwplan

 

 

 

19 FEBRUARI 2014 | 12.31

'Waarom in vredesnaam bouwen bij Blauwpoort?'

 

VIANEN • De Historische Vereniging Het Land van Brederode is teleurgesteld dat de gemeente woningbouw wil toestaan in de voormalige tuin en stalhouderij van het kasteel Batenstein. Locatie De Blauwpoort is gelegen aan de Brederodestraat.

De bloemen- en groenetuin van Kooyman aan de Brederodestraat dateert van 1372. “Achter het fraaie smeedijzeren hek van de Blauwpoort ligt een oase van rust, al eeuwen lang”, schrijft Arie Verlaan, adviseur van de historische vereniging.

Masker

Maar als het aan het college ligt is het binnenkort afgelopen met de rust. Verlaan: "Deden ze in het vernieuwde Bestemmingsplan voor de oude stad vorig jaar nog voorkomen dat het als tuin bij voortduring bestemd en beschermd zou zijn, nu werpen ze het masker van beschermer der Viaanse monumenten van geschiedenis af en stellen zich achter plannen voor het bouwen van hofjeswoningen, zonder enig motief.”

 

'Waarom in vredesnaam?'
“Waarom in vredesnaam wil en doet men dit”, vervolgt Verlaan, “met de hooguit acht à tien schamele woninkjes die het plan oplevert is noch de volkshuisvesting noch de opbloeiende middenstand van Vianen gediend en wordt een gebied van rust en groen voor altijd weggenomen.” Voor het bouwen van riante woningen kan men volgens de historische vereniging beter uitwijken naar het plan Hoef en Haag en voor aanstormende klandizie naar het Sluiseiland.

Stadsboerderij
“Mag er dan niks in de oude stad?”, vraagt Verlaan zich af. “Jawel, maar dan in overeenstemming met de aard en waarde van het gebied. In het nieuwe bestemmingsplan wordt in de toelichting gesproken over de behoefte aan een stadsboerderij , welaan hier is een gebied dat zich er bij uitstek voor leent. De bestaande stalgebouwen en oude woning kunnen goed gerenoveerd/gerestaureerd worden voor het nieuwe doel. En wat zou een passend vrijstaand paviljoen  er prachtig kunnen uitkomen en functioneren.”